नेपाल भ्रमण गर्दा तपाईंले प्रयास गर्नुपर्ने १५ परिकारहरू
(~ त्यो मोमोज वा ढल भात होइन)
यदि तपाईं नेपालको भ्रमणको योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ भने, हेर्न र गर्न चाहने चीजहरूको सूची पहिले नै तपाईंसँग हुने सम्भावना छ। तर त्यहाँ रहँदा तपाईंले के खानुपर्छ?
नेपाली खाना खोज्नुहोस् र दुई परिकारहरू लगभग तुरुन्तै देखा पर्नेछन्: ढल भात र मोमोज । र ठीकै हो! दुवै नेपाल वरिपरि खाना खाने क्रममा एक आवश्यक भाग हुन्, तर यदि तपाईंले प्रयास गर्ने ती दुई नेपाली परिकारहरू मात्र हुन् भने, तपाईंले सतहमा मुस्किलले खरोंच गर्नुभएको हुनेछ।
नेपाली खानामा मेरो आफ्नै शिक्षा
सन् १९९८ मा जब म काठमाडौँमा "किल्रोय अफ काठमाडौँ" खोल्न आइपुगेँ, मलाई नेपाली खानाको बारेमा धेरै कम थाहा थियो। यद्यपि, म भाग्यमानी थिएँ किनभने यसको बारेमा मेरा केही प्रारम्भिक अनुभवहरू रेस्टुरेन्टहरूमा थिएनन्। तिनीहरू मानिसहरूको घरमा थिए, उनीहरूले आफ्नो र आफ्नो परिवारको लागि पकाएको खाना खाइरहेका थिए।
घरमा पकाएका ती खानाहरूले मलाई यी धेरैजसो परिकारहरूको स्वाद कस्तो हुनुपर्छ भनेर सिकायो, र जब हामीले किलरोयमा नेपाली परिकारहरू प्रस्तुत गर्यौं, म ती वास्तविक स्वादहरूलाई 'रेस्टुरेन्टको खाना' को कुनै सेनिटाइज्ड संस्करणमा परिणत गर्नुको सट्टा कायम राख्न चाहन्थें।
वर्षौंको दौडान मैले नेपाल घुम्दै, विभिन्न समुदाय र देशका भागहरूबाट परिकारहरू पत्ता लगाउँदै, र चाँडै थाहा पाएँ कि नेपाली खानामा धेरैजसो आगन्तुकहरूले अनुभव गर्ने भन्दा धेरै कुराहरू छन्। भूगोल, जातीयता, धर्म, बसाइँसराइ र नेपालका छिमेकीहरूले मानिसहरूले पकाउने कुरामा प्रभाव पारेका छन्, जसको अर्थ काठमाडौं उपत्यकाको खाना तराई वा हिमालयको उच्च भागमा पाइने भन्दा धेरै फरक हुन सक्छ।
कति जना भेट्टाउन सक्नुहुन्छ? द किलरोयज १५-डिश च्यालेन्जको तस्बिर आफ्नो फोनमा सेभ गर्नुहोस् र नेपाल घुम्दै गर्दा कति जनालाई टिकटक बनाउन सक्नुहुन्छ हेर्नुहोस्। हामी इन्स्टाग्राम @kilroysofkathmandu मा तपाईंको खोजहरू सुन्न चाहन्छौं!
अर्को हप्ता, आरती र म काठमाडौं फर्कदैछौं, र म पहिले नै मेनुमा यी धेरै परिकारहरू फेरि फेला पार्न उत्सुक छु। यसले मलाई पहिलो पटक नेपाल भ्रमण गर्ने कसैलाई के सिफारिस गर्ने भनेर सोच्न बाध्य बनायो।
त्यसो भए नेपाल आउँदा के खानुपर्छ?
यो नेपाली खानाको विश्वकोश बन्ने उद्देश्यले गरिएको होइन, र यो निश्चित रूपमा निश्चित श्रेणीकरण पनि होइन। यी केवल ती परिकारहरू र खानाका अनुभवहरू हुन् जुन म एक साथीलाई त्यहाँ हुँदा साँच्चै ध्यान दिनुपर्छ भनेर भन्नेछु।
केही रेस्टुरेन्टहरूमा खानु राम्रो हुन्छ। अरूहरू बाटोको छेउमा, लामो यात्राको आधा बाटोमा हुन्छन्। पहाडमा धेरै घण्टा हिँडेपछि केही परिकारहरू विशेष गरी स्वादिष्ट हुन्छन्, र केही उत्कृष्ट परिकारहरू तपाईंलाई कसैको घरमा पस्कन सकिन्छ।
त्यसैले, काठमाडौं फर्कने हाम्रो चाहना पहिले नै बढ्दै गएको हुनाले, नेपाल भ्रमण गर्दा तपाईंले प्रयास गर्नुपर्ने मेरा पन्ध्रवटा परिकारहरू यहाँ दिइएका छन्।
१. पुरी र आलु दम: पारिवारिक ब्रेकफास्ट
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी पारिवारिक घरहरूमा।
कहिले: ब्रेकफास्ट, पारिवारिक जमघट र उत्सवपूर्ण बिहानी।
द भाइब: भान्साबाट तातो पुरीहरू आउँदा र सबैजना अर्को पुरीको लागि हात बढाउँदै गर्दा भीडभाड भएको पारिवारिक टेबल वरिपरि बसिरहेका।
त्यहाँ ब्रेकफास्टहरू छन् जुन तपाईंले अखबारमाथि चुपचाप खानुहुन्छ र त्यहाँ ब्रेकफास्टहरू छन् जहाँ तपाईं आफ्नो भाग पाउन चाहनुहुन्छ भने छिटो सर्नुपर्छ। पुरी र आलु दम निश्चित रूपमा दोस्रो क्याम्पमा पर्छन्। पुरी भनेको साधारण अखमिरी रोटी हो, जुन पातलो बेरिन्छ र तातो तेलमा खसालिन्छ जहाँ, केही सेकेन्डमै, यो कुरकुरा सुनौलो गोलोमा परिणत हुन्छ। ठूलो पारिवारिक जमघटमा आमासँग आरती बनाएको मेरो भिडियो हेर्नुहोस्। तातो हुँदा नै यसलाई खोल्नुहोस् र आलु दमको नरम आलु र हल्का मसलादार ग्रेभी स्कूप गर्न प्रयोग गर्नुहोस्।
मेरो लागि, यद्यपि, यो वास्तवमा रेस्टुरेन्टको खाना होइन। पुरी र आलु दम खाँदाको मेरो सबैभन्दा खुशीको सम्झना भनेको परिवारसँग टेबलको बीचमा ठूलो कचौरा आलु दम राखेर, एक पटकमा केही तातो पुरीहरू आइपुग्दा र अर्कोको लागि धेरै हातहरू अगाडि बढ्नु हो। कसैले पनि राम्रोसँग केही पनि तयार पारिरहेको छैन र कसैले पनि अरू सबैलाई सेवा गर्नको लागि विनम्रतापूर्वक पर्खिरहेको छैन। बरु त्यो नै मुख्य कुरा हो।
यो नेपाली खानाको लागि एक अद्भुत परिचय पनि हो जो मसलाको बारेमा अलि चिन्तित हुन सक्छ। यो शाकाहारी, आरामदायी र डरलाग्दो नहुने गरी परिचित छ, जबकि यदि तपाईं टोस्ट र अनाज खाएर हुर्कनुभएको छ भने ब्रेकफास्टमा करी र ताजा फ्राई गरिएको रोटी खानु अझै पनि एकदमै फरक महसुस हुन्छ। यदि कसैले तपाईंलाई घरमा ब्रेकफास्टमा पुरी र आलु दमको लागि निम्तो दिन्छ भने, हो भन्नुहोस्। र बच्चाहरूले गर्नुभन्दा पहिले अर्को पुरीमा जानुहोस्।
साथै हेर्नुहोस्... चना तरकारी , हल्का मसलादार चना करी जुन तातो पुरीसँग स्वादिष्ट हुन्छ र तपाईंलाई अर्को पूर्ण शाकाहारी ब्रेकफास्ट विकल्प दिन्छ। र यदि टेबलमा ताजा अचार छ भने, त्यससँग पनि प्रयास गर्नुहोस्।
२. चिकेन चिली: ठमेलमा एक रात बिताउने
कहाँ: काठमाडौं, विशेष गरी ठमेल।
कहिले: साथीहरू, सहकर्मीहरू वा पदयात्रा साथीहरूसँग साँझ बाहिर।
वातावरण: चिसो बियरले भरिएको टेबल, साथीहरूले घेरिएको, बीचमा चिसो चिकेन चिलीको प्लेट र पृष्ठभूमिमा कतै लाइभ ब्यान्ड बजिरहेको। रमाइलो समय।
काठमाडौँको खाद्य संस्कृति कति अद्भुत रूपमा अनुकूलनीय भएको छ भनेर देखाउने परिकारहरू मध्ये कुखुराको खुर्सानी पनि एक हो। कुखुराको टुक्रालाई प्याज, क्याप्सिकम, लसुन, अदुवा र हरियो खुर्सानीले भुटेर वा भुटेर पकाइन्छ, जसमा मिठास, नुनिलोपन र तातोपन ल्याउँछ। केही संस्करणहरू एकदमै सुख्खा हुन्छन्, जबकि अरूहरू प्रशस्त मात्रामा चटनीसहित आउँछन्, तर कुनै पनि तरिकाले यो खाना बाँड्नका लागि बनाइएको हो।
अनि त्यहाँ एउटा विशेष परिवेश छ जहाँ मलाई लाग्छ चिकेन चिलीको स्वाद सबैभन्दा राम्रो हुन्छ। अँध्यारो पछि आफूलाई ठमेलको कतै खोज्नुहोस्, राम्रोसँग कुनै जीवन्त बार वा रेस्टुरेन्टमा, टेबलको बीचमा एउटा प्लेट र आइस-कोल्ड बियर अर्डर गर्नुहोस्, र लाइभ ब्यान्डले रक क्लासिक्स वा पृष्ठभूमिमा केही ज्याज बजाउँदा त्यहाँ बस्नुहोस्।
यो मन्दिर र पदयात्रा कार्यक्रमहरूको काठमाडौँ होइन। यो काठमाडौँ हो जहाँ तपाईं अर्को चरणको अर्डर गर्नुहुन्छ, कुराकानी चलिरहन्छ र अचानक तपाईंले महसुस गर्नुहुन्छ कि यो तपाईंले सोचेभन्दा धेरै ढिलो छ।
साथै हेर्नुहोस्... खुर्सानीको मोमोज वा फ्राइड मोमोज यसका साथै उपयुक्त हुन्छन्, विशेष गरी आइस-कोल्ड बियरसँग। शाकाहारीहरूले चिप्स चिली प्रयास गर्नुपर्छ - खुर्सानी, प्याज र खुर्सानीको उही पन्चकारी संयोजन जुन क्रिस्पी फ्राइड आलुमा खन्याइन्छ। यो टाइप गर्दा मेरो मुखमा कति पानी आइरहेको छ भनेर म भन्न सक्दिन!
३. सेकुवा: धुवाँलाई पछ्याउनुहोस्
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी काठमाडौंमा लोकप्रिय विशेष सेकुवा रेस्टुरेन्टहरू सहित।
कहिले: साथीहरूसँग दिउँसोको खाना, बेलुकाको खाना वा साँझको खाना।
अनुभव: व्यस्त रेस्टुरेन्ट, निरन्तर काम गरिरहेको कोइला ग्रिल र आगोमा पकाएको म्यारिनेट गरिएको मासुको गन्ध।
कोइलामा पकाएको बारबेक्यू गरिएको मासुको गन्धमा केही यस्तो कुरा छ जसले गर्दा तपाईं बस्नुभन्दा धेरै अगाडि नै तपाईंको भोक मेटिन्छ। सेकुवा म्यारिनेट गरिएको मासुबाट बनाइन्छ, प्रायः बाख्रा, भैंसी, कुखुरा वा सुँगुरको मासु, खुला आगोमा पकाइन्छ जबसम्म किनारहरूले थोरै चारो उठाउँदैनन् र भित्रको मासु रसिलो रहन्छ। अदुवा, लसुन, तोरीको तेल र मसलाहरू सामान्यतया म्यारिनेडमा समावेश हुन्छन्, यद्यपि प्रत्येक राम्रो सेकुवा कुकको आफ्नै भिन्नता हुन्छ।
धेरै रेस्टुरेन्टहरूले यो सेवा दिन्छन्, तर काठमाडौंमा सबैभन्दा प्रसिद्ध बाजेको सेकुवा हो जुन मूल रूपमा काठमाडौंको त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै खोलिएको थियो, जसले ग्रिल गरिएको मासुलाई आफ्नै गन्तव्यमा परिणत गर्यो। एयरपोर्ट सेकुवा एउटा यस्तो नाम हो जुन काठमाडौंलाई चिन्ने धेरै मानिसहरूले तुरुन्तै चिन्नेछन्... त्यसपछि उनीहरूले पोखरा र चितवन लगायत नेपालभर शाखाहरू सहित व्यवसाय विस्तार गरेका छन्।
यो त्यस्तो ठाउँ हो जहाँ म धुवाँ पछ्याउँछु - र भीडलाई पछ्याउँछु। धेरै स्थानीयहरू आउने भएकाले ग्रिलहरू निरन्तर काम गरिरहेको ठाउँ खोज्नुहोस्, टेबलको लागि केही फरक प्रकारहरू अर्डर गर्नुहोस् र तिनीहरू आइपुग्ने बित्तिकै खानुहोस्। मानौं, सबैले फोटो खिचिरहेको बेला सेकुवाले बसेर वास्तवमा फाइदा गर्दैन!
साथै हेर्नुहोस्... सेकुवासँग जानको लागि उनीहरूले कस्तो अचार बनाउँछन् भनेर सोध्नुहोस् - राम्रो, तिखो अचारले धुवाँदार मासुलाई सुन्दर ढंगले काट्छ। यदि तपाईंले मेनुमा पनीर सेकुवा देख्नुभयो भने, यो कोइला-ग्रिल गरिएको अनुभवसँग सामेल हुने एक उत्कृष्ट शाकाहारी तरिका हो।
4. समय बाजी: एउटै थालमा नेवारी पर्व
कहाँ: काठमाडौं उपत्यका, विशेष गरी काठमाडौं, पाटन र कीर्तिपुर।
कहिले: परम्परागत रूपमा चाडपर्व र उत्सवहरूसँग सम्बन्धित, तर नेवारी रेस्टुरेन्टहरूमा सजिलै उपलब्ध हुन्छ।
वातावरण: फरक स्वाद र बनावटले भरिएको टेबल, लगभग हरेक मुखमा केही नयाँ कुरा पत्ता लगाउँदै।
यदि तपाईं नेपाली खाना कति विविध हुन सक्छ भनेर बुझ्न चाहनुहुन्छ भने, परम्परागत नेवारी रेस्टुरेन्ट खोज्नुहोस् र समय बाजी अर्डर गर्नुहोस्। काठमाडौँ उपत्यकाका नेवार मानिसहरूसँग नेपालको सबैभन्दा धनी पाककला परम्पराहरू मध्ये एक छ, र यो एकैचोटि यसका धेरै तत्वहरू भेट्ने एक अद्भुत तरिका हो।
खानाको मुटुमा सामान्यतया चिउरा वा पिटेको भात हुन्छ, जसको वरिपरि उमालेको अण्डा, कालो भटमास, आलु, अचार र चोइला समावेश हुन सक्ने विभिन्न परिकारहरू हुन्छन्, यो अद्भुत धुवाँदार र मसलादार मासुको परिकार हो जसले सजिलैसँग यो सूचीमा स्थान बनाउन सक्थ्यो।
समय बाजीको आनन्द यही हो। एउटा मुठ्ठी धुवाँदार र तातो हुन सक्छ, अर्को मुठ्ठी अचारले तिखो हुन सक्छ, त्यसपछि कुरकुरे वा चिसो हुने केही हुन्छ। हतार नगर्नुहोस्, र यदि तपाईंले प्लेटमा भएका सबै कुरा तुरुन्तै चिन्नुभएन भने चिन्ता नगर्नुहोस्। नेवारी खाना पकाउनमा विशेषज्ञ कतै खोज्नुहोस् र सबै कुरा के हो भनेर सोध्नुहोस्। आधा रमाइलो खोजमा छ।
साथै ... चोइला पनि हेर्नुहोस् । यो पहिले नै तपाईंको समय बाजीको भाग हुन सक्छ, तर यदि रेस्टुरेन्ट यसमा विशेषज्ञ छ भने, अलि बढी अर्डर गर्नुहोस्। चिउरा र आचारको साथ धुवाँदार, मसालेदार मासु नेवारी खानाको एक उत्कृष्ट संयोजन हो।
५. चटामारी: 'नेवारी पिज्जा' भन्दा धेरै बढी
कहाँ: काठमाडौं उपत्यका, विशेष गरी परम्परागत नेवारी भोजनालयहरू।
कहिले: खाजाको रूपमा, हल्का खाजाको रूपमा वा फराकिलो नेवारी खानाको अंशको रूपमा।
अनुभव: कतै ताजा बनाएर खोजेर र किनाराहरू अझै कुरकुरा भएको बेला खानु अघि आफ्नो चटामरी पकाएको हेरेर।
आगन्तुकहरूले चतामारीलाई प्रायः 'नेवारी पिज्जा' भनेर वर्णन गर्छन्। म बुझ्छु किन, तर मलाई लाग्छ कि यसले यसलाई कम बिक्री गर्छ। तातो प्यानमा पातलो चामलको पिठो फैलाइन्छ र माथि मासु, अण्डा, तरकारी र मसलाको संयोजनले छर्किन्छ, जसले गर्दा नरम केन्द्र र हल्का कुरकुरा किनारहरू भएको नाजुक स्वादिष्ट प्यानकेक वा फ्ल्याटब्रेडको नजिकको चीज सिर्जना हुन्छ।
यस सूचीमा रहेको चटामरीको बारेमा मलाई मन पर्ने कुरा के हो भने यसले भारी मासुका परिकारहरू भन्दा पूर्ण रूपमा फरक चीज प्रदान गर्दछ। परम्परागत नेवारी भोजनालय खोज्नुहोस् जहाँ तिनीहरूलाई ताजा बनाउनुहोस् र तपाईंको खाना पकाएको हेर्नुहोस्। काठमाडौं उपत्यकाका पुराना छिमेकहरूको अन्वेषण गर्दा, विशेष गरी यदि तपाईं पाटन वरिपरि घुम्दै दिन बिताउँदै हुनुहुन्छ भने, यसले उत्कृष्ट हल्का खाजा वा खाजा बनाउँछ।
साथै हेर्नुहोस्... यदि तपाईं साझा गर्दै हुनुहुन्छ भने एक भन्दा बढी टपिङ प्रयास गर्नुहोस्। तरकारी संस्करणको साथमा अण्डा वा मासुको टुक्रा चटमारीले तपाईंलाई यो भ्रामक रूपमा सरल चामल-पिठोको आधार कति बहुमुखी हुन सक्छ भनेर देखाउन दिन्छ।
६. सुकुटी: नेपालको सुकेको मासुको विशेषता
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी परम्परागत रेस्टुरेन्टहरू र नेवारी भोजनालयहरूमा।
कहिले: खाजाको रूपमा वा अन्य खानासँग साझा परिकारको रूपमा।
द भाइब: तीव्र स्वादको सुकेको मासुको प्लेट, प्रशस्त कुराकानी र यसको साथमा चिसो पिउने चीज।
रेफ्रिजरेटरमा राख्नुभन्दा धेरै अघि, मासु सुकाउनु यसलाई संरक्षण गर्ने एक व्यावहारिक तरिका थियो, विशेष गरी त्यस्तो देशमा जहाँ भूगोलले ताजा आपूर्तिलाई गाह्रो बनाउन सक्छ। सुकुटी त्यो आवश्यकताको स्वादिष्ट परिणाम हो: मासु, सामान्यतया भैंसी वा बाख्रा, सुकाइन्छ र त्यसपछि प्रायः भुटेको वा प्याज, खुर्सानी, लसुन, तोरीको तेल र मसलाले फ्याँकिन्छ।
यो अत्यन्तै स्वादिष्ट, चपाउने र स्वादले भरिपूर्ण छ। यदि तपाईंलाई बिल्टोङ वा जर्की मन पर्छ भने, सिद्धान्त परिचित हुनेछ, यद्यपि नेपालीहरूले खुर्सानी, मसला र तोरीको तेलले सुकेको मासुलाई जीवन्त बनाउने तरिकाले यसलाई एकदमै फरक ठाउँमा पुर्याउँछ।
मलाई लाग्छ सुकुटी टेबलको बीचमा धेरै प्लेटहरू मध्ये एक हो, साथीहरू, कुराकानी र यसको साथमा चिसो पेय पदार्थको साथ। यो सूक्ष्म होइन, र यो हुनु हुँदैन पनि।
साथै हेर्नुहोस् ... सुकुटी साधेको , जहाँ सुकेको मासु खुर्सानी, प्याज, गोलभेडा, धनियाँ, तोरीको तेल र अन्य मसलाहरूसँग फ्याँकिन्छ। यदि सादा सुकुटी अलि डरलाग्दो सुनिन्छ भने, यो पत्ता लगाउने एउटा क्र्याकिङ तरिका हो।
७. थुक्पा: हिमालयमा न्यानोपनको कचौरा
कहाँ: सोलुखुम्बु, सगरमाथा पदयात्रा मार्गहरू र नेपालको उत्तरी हिमालय क्षेत्रहरू।
कहिले: दिउँसोको खाना वा बेलुकाको खाना, विशेष गरी लामो दिन हिँडेपछि।
अनुभव: पहाडी चिया पसलमा आइपुग्दै, आफ्नो जुत्ता फुकाल्दै र दुवै हातले चाउचाउको सुपको बाफ बगिरहेको कचौरा वरिपरि बेर्दै।
यदि तपाईं सगरमाथा क्षेत्रमा पदयात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने, सायद त्यस्तो क्षण आउनेछ जब तपाईं चिसो, थकित, भोकाएको महसुस गर्नुहुनेछ र सोच्नुहुनेछ कि धेरै दिनसम्म उकालो हिंड्नु किन यति राम्रो विचार जस्तो लाग्यो। त्यतिबेला थुक्पा आफैंमा आउँछ।
तिब्बती र हिमाली खाद्य संस्कृतिमा जरा गाडेको थुक्पा एक न्यानो चाउचाउको सुप हो जसमा प्रायः तरकारी र कहिलेकाहीँ मासुको बोसो हुन्छ। नेपालको उत्तरी क्षेत्रहरूमा हिमालयभरि शताब्दीयौंदेखि सांस्कृतिक र व्यापारिक सम्बन्धहरू छन्, र ती प्रभावहरू खानामा स्पष्ट छन्।
काठमाडौंमा थुक्पा पाउन सकिन्छ, तर म तपाईंलाई यसको परिचय गराउन चाहन्न। म चाहन्छु कि तपाईं घण्टौंसम्म बाटोमा हिँडेपछि सोलुखुम्बुको चिया पसलमा आउनुहोस्, अन्ततः बुट खोलेर, बाहिर तापक्रम घट्दै, अन्य पदयात्रीहरूले तपाईंको वरिपरि कथाहरू साटासाट गर्दै र दुवै हातले बाफ बगाउने कचौरा वरिपरि बेरिएर।
केही परिकारहरू खाँदा तपाईं कहाँ हुनुहुन्छ भन्ने कुराले गर्दा मात्र स्वादिष्ट हुन्छन्। थुक्पा पक्कै पनि ती मध्ये एक हो।
सोलुखुम्बुमा पदयात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने ... शेर्पा स्ट्युको लागि पनि हेर्नुहोस् । रेसिपीहरू लजअनुसार फरक-फरक हुन्छन्, जुन आधा रमाइलो हुन्छ, तर थकित पदयात्रीहरूमा केही न्यानोपन र ऊर्जा फिर्ता दिन डिजाइन गरिएको अर्को हार्दिक कचौराको अपेक्षा गर्नुहोस्।
8. धिडो संग थकली खाना: पहाड आराम खाना
कहाँ: पोखरा, काठमाडौं र अन्नपूर्ण र मुस्ताङ क्षेत्र तर्फ।
कहिले: दिउँसोको खाना वा बेलुकाको खाना, आदर्श रूपमा परिवार सञ्चालित कतै।
वातावरण: एउटा सामान्य रेस्टुरेन्ट, भान्सामा मातृसत्ताले खाना पकाउँदै र घरमै पकाएको जस्तो स्वाद भएको प्रशस्त खानाको थाल
यो मेरो व्यक्तिगत मनपर्ने मध्ये एक हो। थकाली खाना काली गण्डकी उपत्यकाको थाक खोला क्षेत्रमा उत्पत्ति भएको हो र नेपालभरि लोकप्रिय भएको छ। राम्रो थकाली खानाले दाल, मौसमी तरकारी, अचार र सायद भात वा अन्य मुख्य परिकार वरिपरि मासु ल्याउँछ, प्रत्येक तत्वले थालीमा केही फरक योगदान पुर्याउँछ।
यद्यपि, यदि तपाईंले अवसर पाउनुभयो भने, ढिडो माग्नुहोस्, विशेष गरी फापरबाट बनेको। ढिडोलाई पानीले पकाइन्छ जबसम्म यसले बाक्लो, चिल्लो पेस्ट बनाउँदैन र यसको स्वाद अपेक्षाकृत कम हुन्छ, जसले गर्दा यो वरपरका सबै करी, तरकारी र अचारहरू स्कूप गर्नको लागि उपयुक्त हुन्छ।
यस प्रकारको खानाको लागि मलाई मनपर्ने रेस्टुरेन्टहरू भव्य हुनुपर्छ भन्ने छैन। हामी जाने एउटा सामान्य परिवार-सञ्चालित ठाउँबाट मेरो भिडियो हेर्नुहोस् जहाँ मातृसत्ता भान्सामा खाना पकाउँदै छिन्, जसरी उनी आफ्नै परिवारको लागि खाना पकाउँछिन्, र हामीलाई यो मन पर्छ!। केहि पनि विस्तृत छैन, कुनै उग्र प्रस्तुति छैन, केवल उदार अंशहरू र अद्भुत घर-पकाएको स्वादहरू - र सामान्यतया उल्लेखनीय रूपमा राम्रो मूल्यमा।
यदि तपाईं पोखरामा हुनुहुन्छ वा अन्नपूर्ण क्षेत्र तर्फ जाँदै हुनुहुन्छ भने, यो एउटा यस्तो खाना हो जुन म सक्रिय रूपमा खोज्छु।
साथै ... मोही , परम्परागत छाछ पेय पदार्थको लागि पनि हेर्नुहोस् । यो धेरै आगन्तुकहरूले चिनेको क्रिमी लस्सी भन्दा पातलो, हल्का र नुनिलो छ, र प्रशस्त थकाली खानाको साथ अद्भुत रूपमा स्फूर्तिदायी छ।
९. मलेखु फ्राइड माछा: यात्रालाई खानाको हिस्सा बनाउनुहोस्
कहाँ: मलेखु, काठमाडौं र पोखरा बीचको सडकमा।
कहिले: यात्राको क्रममा खाजा वा खाजाको रूपमा रोक्नुहोस्।
वातावरण: गाडीबाट बाहिर निस्कने, खुट्टा तन्काउने र ताजा भुटेको माछा खाने, जबकि नदी र राजमार्गको संगठित अराजकता तपाईंको वरिपरि चलिरहेको छ।
काठमाडौं र पोखरा बीचको सडक यात्रा गर्ने जो कोहीलाई पनि थाहा छ कि यो यात्रा आफैमा एक साहसिक कार्य हुन सक्छ। सडक नदीको किनारमा घुम्छ र शानदार दृश्यहरू हुँदै जान्छ जबकि बस, ट्रक, कार र मोटरसाइकलहरू एउटै मार्गमा हिंड्छन्, र तपाईंको अपेक्षित आगमन समयलाई प्रतिबद्धता भन्दा बढी आकांक्षाको रूपमा लिनुपर्छ।
मलेखु फ्राई गरिएको माछाको लागि त्यो यात्रा तोड्ने ठाउँको रूपमा प्रसिद्ध भयो। रोक्नुहोस्, आफ्नो खुट्टा फैलाउनुहोस् र व्यस्त ठाउँ खोज्नुहोस् जहाँ माछालाई मसला बनाइँदैछ र ताजा फ्राई हुँदैछ, बाहिरबाट कुरकुरा र आचार र घरले प्रदान गर्ने कुनै पनि सामग्रीसँग मात्र पस्किँदैछ।
मलेखु वरपर बेचिने सबै माछाहरू नजिकैको त्रिशूली नदीबाट आउँछन् भन्ने छैन, त्यसैले म कहाँ समातियो भन्ने बारेमा रोमान्टिक दाबीहरूमा अल्झिरहने छैन। आनन्द सडकको छेउमा रहेको बिसौनीमा नै छ: ताजा तारेको माछा, नजिकैको नदी र तपाईंको वरिपरि निरन्तर यात्रा।
साथै हेर्नुहोस्... माछासँग कस्तो ताजा अचार वा खुर्सानीको सस खुवाइन्छ भनेर सोध्नुहोस् र स्थानीयहरूले जस्तै खानुहोस्। र फ्राइरबाट अरू के के निस्किरहेको छ हेर्नुहोस् - सबैभन्दा व्यस्त सडक किनारका ठाउँहरूमा प्रायः प्रयास गर्न लायक धेरै खाजाहरू हुन्छन्।
साथै हेर्नुहोस्... माछासँग कस्तो ताजा अचार वा खुर्सानीको सस खुवाइन्छ भनेर सोध्नुहोस् र स्थानीयहरूले जस्तै खानुहोस्। र फ्राइरबाट अरू के के निस्कन्छ भनेर हेर्नुहोस् - सबैभन्दा व्यस्त सडक किनारका ठाउँहरूमा प्रायः प्रयास गर्न लायक धेरै खाजाहरू हुन्छन्। यदि मलाई चाँडै याद छ भने, क्रिस्पी हस्तनिर्मित आलु समोसा पनि साँच्चै लोकप्रिय छन् र फ्राइड माछाको स्वादिष्ट विकल्प हुन्।
10. ढिकरी: चितवनमा थारु खाना पत्ता लगाउँदै
कहाँ: चितवन र नेपालको तराईभरि रहेका अन्य थारु समुदायहरू।
कहिले: परम्परागत थारु खाना वा सांस्कृतिक अनुभवको अंशको रूपमा।
अनुभव: चितवनको अन्वेषण गरेर फर्कदै गर्दा र तराईको खाना वन्यजन्तु जत्तिकै रोचक छ भन्ने पत्ता लगाएर।
धेरैजसो पर्यटकहरू गैंडा र सायद, यदि तिनीहरू असाधारण भाग्यमानी छन् भने, बाघ हेर्नको लागि चितवन जङ्गलको खोजीमा जान्छन्। तर न्यानो तराईमा यात्रा गर्दा तपाईंलाई एकदमै फरक खाद्य संस्कृतिमा पनि पुर्याउँछ।
ढिक्री थारु समुदायको परम्पराबाट आएको हो र यो चामलको पीठोबाट बनाइन्छ, आकार दिइन्छ र करी, अचार र अन्य परिकारहरूसँग खानु अघि बाफमा पकाइन्छ। ढिक्री आफैंमा एकदमै हल्का हुन्छ, त्यसैले धेरैजसो आनन्द तपाईंले यससँग खानु भएको खानाबाट आउँछ।
यदि तपाईंको चितवन यात्रा कार्यक्रममा थारु गाउँको भ्रमण, होमस्टे वा सांस्कृतिक अनुभव समावेश छ भने, परम्परागत खाना खाने अवसर छ कि छैन भनेर सोध्नुहोस्। नाच हेरेर, फोटो खिचेर बसमा फर्केर नजानुहोस्। बसेर मानिसहरूले के खान्छन् भनेर पत्ता लगाउनुहोस्।
अनि यदि तपाईं नारायणगढ वरपर हुनुहुन्छ र मासुको स्वाद चाहनुहुन्छ भने, तासको लागि नजर राख्नुहोस्, मसालेदार भुटेको मासुको विशेषता जसको लागि यो क्षेत्र पनि परिचित छ।
यदि तपाईं मासु खानुहुन्छ भने ... तासको लागि पनि ध्यान दिनुहोस् । विशेष गरी चितवन र नारायणगढसँग सम्बन्धित, यो मसालेदार भुटेको बाख्रा वा खसीको मासुले धेरै कोमल ढिक्रीको उत्कृष्ट प्रतिरूप बनाउँछ।
11. गुन्द्रुक को झोल: परम्परागत नेपालको स्वाद
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी पहाडी क्षेत्रहरूमा गहिरो जराहरू सहित।
कहिले: अन्य परिकारहरूसँग दिउँसोको खाना वा बेलुकाको खानाको भागको रूपमा।
वातावरण: नेपालको विशिष्ट संरक्षित खानाहरू मध्ये एकको प्रयास गर्दै र पातदार सागसब्जी जस्तो साधारण चीजमा किण्वनले के गर्छ भनेर पत्ता लगाउँदै
गुन्ड्रुक ती सामग्रीहरू मध्ये एक हो जसले तपाईंलाई यो कहाँबाट आएको हो भन्ने बारेमा केही बताउँछ। पातदार तरकारीहरू किण्वित र सुकाइन्छ, सुरुमा पछि प्रयोगको लागि खाना संरक्षण गर्ने तरिका प्रदान गर्दछ, तर प्रक्रियामा एक विशिष्ट अमिलो स्वाद विकास हुन्छ जुन आफैंमा वांछनीय बन्यो।
गुन्ड्रुकको झोलले ती किण्वित सागसब्जीहरूलाई सुपमा परिणत गर्छ, जसमा प्रायः गोलभेडा, लसुन र मसलाहरू मिसाइन्छ। हामीले किलरोयमा गुन्ड्रुक सुप पस्क्यौं किनभने मलाई लाग्यो कि पाहुनाहरूले पहिले नै चिनेका परिकारहरू भन्दा पनि नेपालसँग सम्बन्धित स्वादहरू अनुभव गर्ने अवसर पाउनु महत्त्वपूर्ण छ।
यो सूचीमा सबैको मनपर्ने नहोला, तर यदि तपाईं मेनुमा भएका सुरक्षित चीजहरू खानुको सट्टा नेपाली खाना बुझ्न इच्छुक हुनुहुन्छ भने, यो तपाईंले प्रयास गर्नुपर्ने प्रकारको परिकार हो।
साथै हेर्नुहोस्... गुन्द्रुक को अचार । एउटै किण्वित सागहरू विभिन्न रूपहरूमा देखा पर्दछन्, र सुपसँगै तिखो अचार प्रयोग गर्नु यो नेपाली सामग्री कति बहुमुखी हुन सक्छ भनेर बुझ्ने एउटा राम्रो तरिका हो।
१२. आलु तमा: एक आकर्षक मोड़को साथ आलु
कहाँ: काठमाडौं उपत्यका र नेपालभरि।
कहिले: दिउँसोको खाना वा बेलुकाको खाना, सामान्यतया ठूलो खानाको एक भागको रूपमा।
वातावरण: आलुको आरामदायी परिचितताबाट सुरु गर्दै र त्यसपछि किण्वित बाँसको टुसाको अस्पष्ट स्वाद पत्ता लगाउँदै।
आलुले धेरै यात्रुहरूलाई डराउँदैन। किण्वित बाँसका टुसाहरू अलि बढी साहसिक लाग्न सक्छन्। तिनीहरूलाई एकसाथ राख्नुहोस् र तपाईंसँग आलु तमा हुनेछ, एक अद्भुत विशिष्ट करी जसमा आलुको आरामदायी कोमलताले किण्वित बाँसका टुसाहरूको अमिलो स्वादलाई भेट्छ। केही संस्करणहरूमा कालो आँखा भएका सिमीहरू समावेश छन्, जबकि अरूले चीजहरूलाई सरल राख्छन्।
यो परम्परागत नेपाली खाना पकाउने क्रममा किण्वनको महत्त्व कति छ भन्ने अर्को उदाहरण हो र म आफैंले भन्दा पनि ठूलो खानाको भागको रूपमा अर्डर गर्ने अर्को परिकार हो। बाँसको टुसाको पहिलो टाँस नआउन्जेल यो आश्वस्त रूपमा परिचित देखिन्छ, त्यसैले यो यहाँ यसको स्थानको योग्य छ।
साथै हेर्नुहोस्... बोडी - कालो आँखा भएको सिमी - बाट बनेका संस्करणहरू जसले आलु तमालाई अझ ठोस चीजमा परिणत गर्दछ। यसलाई उमालेको भातसँग खानुहोस् र भातले त्यो अद्भुत अमिलो, स्वादिष्ट ग्रेभीलाई सोस्न दिनुहोस्।
१३. सेल रोटी: नेपाली उत्सवको स्वाद
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी पारिवारिक घरहरूमा।
कहिले: चाडपर्व र उत्सवहरू, विशेष गरी दशैं र तिहार।
वातावरण: मेरी भाउजू अञ्जलीले अबेर रातिसम्म तातो तेलमा बाक्लो चामलको पीठो खन्याएको हेर्दै, सबैलाई उनको सेल रोटी मन पर्छ भन्ने थाहा पाउँदा! भिडियो हेर्नुहोस् >>
सेल रोटी अलि ठूलो डोनट जस्तो देखिन्छ, तर तुलना लगभग यहीं समाप्त हुन्छ। यो गोलाकार आकारमा तातो तेलमा हातले खन्याएर गुलियो चामलको ब्याटरबाट बनाइएको हो, जसले बाहिरी भागमा हल्का कुरकुरा र भित्र एक विशिष्ट बनावट उत्पादन गर्दछ।
तपाईंले विशेष गरी दशैं र तिहार जस्ता उत्सव र उत्सवहरूमा सेल रोटी देख्नुहुनेछ, जब परिवारहरूले आफन्तहरू र आगन्तुकहरूसँग बाँड्न ब्याचहरू बनाउँछन्। र म तपाईंलाई त्यस्तै अनुभव गर्न चाहन्छु: भान्साकोठाको छेउमा उभिएर हजारौंलाई तातो तेलमा लगभग उत्तम गोलाकार खन्याएर सबैजना अर्को ब्याचको लागि पर्खिरहेका बेला हेर्दै।
यसलाई गुलियो वा स्वादिष्ट परिकारसँग खान सकिन्छ, तर यदि कसैले तपाईंलाई भर्खरै पकाएको खाना दियो भने, म त्यहीँबाट सुरु गर्छु।
साथै हेर्नुहोस्... सेल रोटीलाई मीठो चीजको रूपमा खानुपर्छ भन्ने नसोच्नुहोस्। यदि त्यसरी नै पस्किँदै छ भने आलु तरकारी वा अचारसँग प्रयास गर्नुहोस् - अलि गुलियो भातको रोटीले मसलादार र स्वादिष्ट चीजसँग आश्चर्यजनक रूपमा राम्रोसँग काम गर्छ।
१४. खिर: घरमै बनाएको संस्करणको लागि ठाउँ बचत गर्नुहोस्
कहाँ: नेपालभरि, विशेष गरी पारिवारिक घरहरूमा।
कहिले: चाडपर्व, धार्मिक अवसर, उत्सव र पारिवारिक भोजन।
अनुभव: घरमै बनाएको चामलको हलुका, जुन रेसिपीबाट तयार पारिएको हुन सक्छ, जुन कागजको टुक्रामा भन्दा कसैको हात र सम्झनामा बढी हुन्छ।
खिर नेपाली भाषामा विशेष रूपमा प्रचलित छैन; दक्षिण एसियाभरि नै चामलको हलवा खाइन्छ। तर नेपालको पारिवारिक खाना पकाउने, धार्मिक अवसरहरू र उत्सवहरूमा यसको बलियो स्थान छ, र मसँग यसलाई यहाँ समावेश गर्नुको एउटा राम्रो कारण छ। आरतीकी आमाले सबैभन्दा अद्भुत रूपमा समृद्ध बटरीको खिर बनाउँछिन्... त्यसैले मैले यो सूचीमा थप्नु पर्यो।
सरल भाषामा, भातलाई दूध र चिनीले बिस्तारै पकाइन्छ, सामान्यतया अलैंची र सायद बदाम, किसमिस वा अन्य थपहरू मिसाएर। तैपनि, धेरै साधारण देखिने परिकारहरू जस्तै, लुकाउन कतै पनि ठाउँ छैन। स्थिरता सही हुनुपर्छ, भात राम्ररी पकाइएको हुनुपर्छ र मिठास सन्तुलित हुनुपर्छ।
रेस्टुरेन्टहरूमा तपाईंले खिर पाउनुहुनेछ, तर यदि कसैको आमा वा हजुरआमाले तपाईंलाई घरमै बनाएको खीरको कचौरा दिनुहुन्छ भने, म चाहन्छु कि तपाईंले त्यही खीर खानुस्। हरेक परिवारले तपाईंलाई आफ्नो खीर सबैभन्दा राम्रो हो भन्नेछन्। म पहिले नै त्यो तर्कको एउटा पक्षमा प्रतिबद्ध छु।
साथै हेर्नुहोस्... यसको स्वाद लिन के प्रयोग गरिएको छ भनेर सोध्नुहोस्। अलैंची सामान्य छ, तर बदाम, किसमिस र अन्य थपहरू भान्सा अनुसार फरक हुन्छन्। यदि कसैले गर्वका साथ तपाईंलाई यो आफ्नी आमा वा हजुरआमाको रेसिपी हो भन्छ भने, सायद त्यो कचौरा तपाईंलाई चाहिन्छ। ओह, र व्यक्तिगत रूपमा, म भोलिपल्ट फ्रिजबाट यो चिसोको ठूलो कचौरा खान रुचाउँछु... किन भनेर नसोध्नुहोस्। सायद आमाले सधैं आफ्नो ज्वाई साबको लागि अतिरिक्त बनाउँछिन्... म भाग्यमानी छु!
15. जुजु धौ: भक्तपुरमा दहीको राजा
कहाँ: भक्तपुर, काठमाडौं उपत्यकामा।
कहिले: तपाईं पुरानो शहरको भ्रमण गर्दा, विशेष गरी अन्वेषण पछि मिठाईको रूपमा।
अनुभव: भक्तपुरका ऐतिहासिक सडकहरूमा घुम्दै, परम्परागत दही पसल भेट्टाउँदै र असाधारण रूपमा राम्रो चीजको सानो माटोको भाँडोको आनन्द लिँदै।
अनि अन्त्यमा, सुन्दर सरल कुरा। जुजु धौ, जसलाई सामान्यतया 'दहीको राजा' भनेर अनुवाद गरिन्छ, भक्तपुरको एक महान विशेषता हो। परम्परागत रूपमा भैंसीको दूधबाट बनाइएको, यो बाक्लो, मलाईदार, हल्का गुलियो हुन्छ र प्रायः साना माटोका भाँडाहरूमा पस्किन्छ जुन अनुभवको हिस्सा बनेको छ।
भक्तपुर त्यस्तो ठाउँ हो जहाँ काठमाडौं आउने जो कोहीलाई पनि समय बिताउन प्रोत्साहित गर्छु। पुराना चोकहरू र साँघुरा सडकहरूमा घुम्नुहोस्, मन्दिरहरू र परम्परागत वास्तुकला हेर्नुहोस्, र त्यसपछि राम्रो जुजु धौ बेच्ने ठाउँ भेट्टाउनुहोस्। इन्टरनेट सूचीमा दही पन्ध्रौं नम्बरमा रहेकोले यसलाई नकिन्नुहोस्। यो किन्नुहोस् किनभने तपाईं भक्तपुरमा हुनुहुन्छ, यो शहर यसैको लागि प्रसिद्ध छ, र तपाईंले यसलाई खानको लागि यो भन्दा राम्रो ठाउँ भेट्टाउने सम्भावना छैन।
साथै हेर्नुहोस्... योमरी , नेवारी मिठाईहरू मध्ये एक। यी विशिष्ट बाफमा बनाइएका चामल-पिठोका डम्प्लिङहरू परम्परागत रूपमा चाकुले भरिएका हुन्छन्, जुन गुड़मा आधारित एक समृद्ध मिश्रण हो, यद्यपि तपाईंले अन्य भराइहरू पनि पाउनुहुनेछ। यदि तपाईं भक्तपुरको अन्वेषण गर्दै हुनुहुन्छ भने, जुजु धौको चिसो माटोको भाँडोले समाप्त गर्नु अघि एउटा तातो प्रयास गर्नुहोस्।
कहिलेकाहीँ सबैभन्दा राम्रो मेनु भनेको यात्रा नै हो।
सायद यो सम्पूर्ण सूचीको उद्देश्य यही हो। नेपालमा तपाईंले खाने केही अविस्मरणीय खानाहरू सबैभन्दा जटिल परिकारहरू वा स्मार्ट रेस्टुरेन्टहरूबाट आउने कुराहरू हुनेछैनन्। तपाईं कहाँ हुनुहुन्थ्यो, तपाईं कोसँग हुनुहुन्थ्यो, र तपाईंले ती खाना खाँदा तपाईंको वरिपरि के भइरहेको थियो भन्ने कुराले गर्दा ती अविस्मरणीय हुनेछन्।
यदि तपाईंलाई कसैको घरमा आमन्त्रित गरिएको छ भने, मौकाको फाइदा उठाउनुहोस्। यदि तपाईंको पदयात्रा गाइडले पहाडी चिया पसलमा केही खाना सिफारिस गर्छ भने, उनीहरूलाई के अर्डर गर्नुहुन्छ भनेर सोध्नुहोस्। यदि तपाईंले स्थानीय मानिसहरूले भरिएको व्यस्त सानो रेस्टुरेन्ट देख्नुभयो जुन तपाईंले चिन्नुहुन्न, त्यो के हो पत्ता लगाउनुहोस्।
अनि, अवश्य पनि, मोमोज र ढल भातमा आफ्नो तौल बढाउन नबिर्सनुहोस्। म पक्कै पनि त्यसो गर्ने योजनामा छु!
आरती र म अर्को हप्ता काठमाडौं फर्कनेछौं, र मलाई लाग्छ कि यी मध्ये धेरै परिकारहरू हाम्रो टेबलमा आउनेछन्। यदि तपाईं नेपालमा हुनुहुन्छ, वा चाँडै भ्रमण गर्दै हुनुहुन्छ भने... तपाईंको सूचीमा के के पर्छ हामीलाई थाहा दिनुहोस्।
